Η φύση, η κοινωνία και η νόηση

neanderthal_1294840cΔιαλεκτικός υλισμός είναι η μελέτη των γενικων νόμων που διέπουν τη φύση, την κοινωνία κ τη νόηση. Γιατί όμως ονοματιζουμε συγκεκριμενα αυτά τα τρία πεδία; Δεν μας αρκούν μόνο η φύση κ η νόηση, ο φυσικός κόσμος κ το μυαλό μας; H κοινωνία των ανθρώπων κι αυτή μέρος της φύσης δεν είναι; Δεν κινείται από τους ίδιους φυσικούς νόμους που ορίζουν τη ζωή κ τη συμπεριφορά όλων των άλλων ζώων;

Η μελέτη της φύσης είναι το πιο κατανοητό κ το πιο λογικό από τα τρία. Ο άνθρωπος στα πρώτα βήματά του στη γη, καθώς εξελισσόταν επί χιλιάδες χρόνια, το μόνο πράγμα που αντιλαμβανόταν με τις αισθήσεις του ήταν η φύση. Η βροχές, τα χιόνια, ο ήλιος, το σκοτάδι της νύχτας, ολ’ αυτά στοιχεία της φύσης έπρεπε τότε να τα αντιμετωπίσει. Επίσης την τροφή του έπρεπε να ψάξει να τη βρει, να την κυνηγήσει για να μην πεθάνει της πείνας. Το ισχυρότερο κίνητρο για τον άνθρωπο ηταν, όπως κ για όλα τα ζώα, είναι το ένστικτο της αυτοσυντήρησης, η πείνα, η δίψα κ η αναπαραγωγή του είδους.

Ο άνθρωπος όμως είχε ένα προσόν που δεν είχαν άλλα ζώα: τη σωματική του κατασκευή.  Οταν ακόμα ήταν πιθηκοειδές κ χρησιμοποιούσε κ τα τέσσερα άκρα του για να περπατήσει, κάποια στιγμή αναγκάστηκε να σταθεί στα δυο πόδια του γιατί έτσι πιο εύκολα μπορούσε να καλύψει μεγάλες αποστάσεις για να αναζητήσει τροφή. Στις μεγάλες στέπες της Αφρικής, όπου οι αποστάσεις ήταν μεγάλες κ οι καρποί στα δέντρα δεν φύτρωναν συχνά, έπρεπε να περπατήσει πολλά χιλιόμετρα για να βρει καρπούς, αλλά κ για να βρει νερό. Έτσι προσάρμοσε σιγά-σιγά το σώμα του με τέτοιο τρόπο ώστε να μπορεί να τρέχει κ να κινείται πιο γρήγορα. Αυτή η αλλαγή φυσικά δεν έγινε απ’ τη μια μέρα στην άλλη, πέρασαν χιλιάδες χρόνια για να τελειοποιηθεί.

Μπορεί κ να υπήρχαν είδη πιθηκοειδών που δεν κατάφερναν να καλύπτουν μεγάλες αποστάσεις κ να εξαφανίστηκαν με τα χρόνια καθώς δεν μπορούσαν να τραφούν. Υπήρχαν κι άλλα είδη που προσαρμόστηκαν αλλα ακολουθωντας διαφορετικη κατευθηνση απο αυτη του ανθρωπου. Μερικα για παραδειγμα τροποποιησαν το πεπτικό τους σύστημα ωστε να τρώνε φύλλα κ χορτάρια κ φτάσαν ως τις μέρες μας σαν διάφορα είδη πιθήκων.

Αφού στάθηκε όρθιος ο πρωτοάνθρωπος, απελευθερώθηκαν τα χέρια του, τα οποία τώρα μπορούσε να χρησιμοποιήσει περισσότερο. Τα χέρια του επίσης, οι παλάμες του είχαν ένα ξεχωριστό ανατομικό χαρακτηριστικό που τον βοήθησαν να επεξεργαστεί καλύτερα τα πράγματα που έπιανε στα χέρια του: τους αντίχειρες. Για να καταλάβετε τη χρησιμότητα του αντίχειρα, απλά σκεφτείτε όλα τα πράγματα που δεν θα μπορούσατε να κάνετε αν δεν είχατε αντίχειρες. Σχεδόν τίποτα. Όλα τα εργαλεία κ οι συσκευές που χρησιμοποιούμε, όλες οι χειρωνακτικές δουλείες που κάνουμε χρειάζονται λίγο πολύ τους αντιχειρές μας.

Αφού λοιπόν μπορούσε να ψηλαφίσει, να επεξεργαστεί καλύτερα το χώμα, την πέτρα, το ξύλο, μπόρεσε κ να τα κατανοήσει καλύτερα. Δεν ήταν μόνο το μυαλό του. Κι άλλα ζώα είχαν μεγάλο εγκέφαλο, ο εγκέφαλος όμως δυναμώνει κ γίνεται πιο λειτουργικός όταν δέχεται κ επεξεργάζεται πολλά ερεθίσματα. Η αίσθηση της αφής στον άνθρωπο είναι πολύ αναπτυγμένη αφού μπορεί με το ψηλάφισμα να καταλάβει καλύτερα το υλικό που κρατάει στα χέρια του. Άλλα ζώα δεν μπορούν π.χ. ούτε να κρατήσουν με τα άκρα τους μια πετρούλα.

Βλέπουμε λοιπόν πώς η νόηση κ η φύση, το να καταλαβαίνεις τη φύση, είναι αλληλένδετα κ ο διαλεκτικός υλισμός τα εξετάζει ενιαία. Η νοηση ξεπηδα μεσα απο τη φυσικη αναγκαιοτητα, στο ειδος εκεινο που πληρουσε τις αναγκαιες προυποθεσεις και βρεθηκε σε συγκεκριμενες υλικες συνθηκες ωστε να την αναπτυξη. Η κοινωνία όμως;

Σύμφωνα με όλα όσα είπαμε πιο πάνω, βγάζουμε το εξής συμπέρασμα: η επαφή του ανθρώπου με τη φύση για να βρει την τροφή του, να ευκολύνει τη ζωή του κλπ γίνεται μέσω της εργασίαςΗ εργασία είναι η προσπάθεια να ελέγξει ο άνθρωπος τη φύση με τη συνειδητή παρέμβασή του σ’ αυτήν. Απλώνει το χέρι να κόψει τον καρπό. Στη συνέχεια, αφού βλέπει ότι εκεί που πέφτουν οι περίσσιοι καρποί φυτρώνει ένα άλλο δέντρο, παίρνει τον καρπό κ τον μεταφυτεύει εδώ κι εκεί σε πολλά σημεία. Κάνει δουλειά δηλαδή, παρεμβαίνει στη φύση.

Βλέπει ότι μια αιχμηρή πέτρα μπαίνει πιο βαθιά στη σάρκα του ζώου. Προσπαθεί συνειδητά λοιπόν να κάνει πιο αιχμηρές τις πέτρες για να σκίζει τη σάρκα ευκολότερα. Τη δένει μάλιστα κ στην άκρη ενός ίσιου κλαδιού κ μπορεί να τη πετάει μακρυά για να σκοτώσει τα πιο ευκίνητα και γρήγορα ζώα. Βελτιώνει δηλαδή τις μεθόδους παραγωγής τροφής.

Όσο περνάν τα χρόνια, οι άνθρωποι για να καλύψουν τις ανάγκες τους καλύτερα, μοιράζουν τις δουλειές: κάποιοι είναι καλοί στο να κυνηγούν, κάποιοι άλλοι στο να σκίζουν τα δέρματα κ να φτιάχνουν μ’ αυτά πανωφόρια να μην κρυώνουν. Άλλοι κουβαλούν νερό, άλλοι καλλιεργούν τη γη κλπ. Δηλαδή σιγά-σιγά οι άνθρωποι φτιάχνουν κοινωνίες. Κι αυτό γιατί η εργασία τους γίνεται όλο κ περισσότερο πιο δύσκολη κ περίτεχνη κ δεν μπορούν όλοι να τα κάνουν όλα, οπότε μοιράζονται τις δουλειές.

Κάθε καινούριο εργαλείο που φτιάχνεται απ’ τον άνθρωπο, κάθε καινούρια γνώση που προκύπτει κ διευκολύνει τη ζωή του, γίνεται επειδή ζει κοινωνικά, αλληλεπιδρά το κάθε άτομο με τα άλλα μέλη της ομάδας του πάνω στην προσπάθεια να ελέγξουν τη φύση, πάνω στην εργασία δηλαδή. Κ η διαφορά με τα άλλα ζώα είναι ότι η εργασία αυτή γίνεται από ένα σημείο κ μετά συνειδητή, οργανωμένη με συγκεκριμένο τρόπο, ανάλογα με την εποχή κ με τα μέσα που διαθέτει κάθε φορά. Δεν δουλεύει δηλαδή μηχανικά ο άνθρωπος, δεν τον σπρώχνει μόνο το ένστικτο να βρεί την τροφή του. Αντιλαμβάνεται τον εαυτό του, την ύπαρξή του κ τις ανάγκες του. Κι αυτό γίνεται μόνο μέσα στα πλαίσια της κοινωνικής ζωής.

Ο διαλεκτικός υλισμός είναι κι αυτός μια γνώση που προήλθε απ’ αυτή την αλληλεπίδραση ανάμεσα στους ανθρώπους. Είναι κάτι πιο βαθύ, κάτι πιο προχωρημένο από τότε που ο άνθρωπος π.χ. είχε αντιληφθεί την εναλλαγή νύχτας κ μέρας. Έτσι γινόταν πάντα στην ιστορία του ανθρώπου κ της κοινωνίας φυσικά. Όσο περνούν οι αιώνες, όλο κ πιο αποτελεσματικά καλύπτει τις ανάγκες του ο άνθρωπος, καινούριες δημιουργούνται διαρκως κι έτσι, μέσα σ’ αυτό το κυνηγητό ανάμεσα στους ανθρώπους κ τις ανάγκες του, καινούρια πράγματα παράγονται (εργαλεία, καινούριες γνώσεις).

Η φύση, η κοινωνία κ η νόηση λοιπόν αλληλεπιδρούν μεταξύ τους κ μεταβάλλονται σε σύνδεση το ένα με το άλλο. Η μεταβολή αυτή, οι γενικοί νόμοι που διέπουν τις μεταβολές αυτές και οι σχέσεις μεταξύ τους είναι το αντικείμενο του διαλεκτικού υλισμού. [ πηγη: dialeticalmaterialism ]

Ο διαλεκτικός υλισμός λοιπόν δεν αρνείται ότι υπάρχουν σκέψεις, ιδέες, αφηρημένες έννοιες κλπ σαν υπαρκτά πράγματα, εξίσου χρήσιμα με τα υλικά, χειροπιαστά. Απλά λέει ότι όλ’ αυτά, προέρχονται από την ύλη (οτι εμφανίζεται μες τη συνείδηση του ανθρώπου υπήρχε πρώτα εξω απο αυτη).

Ακομη και οι ιδέες λοιπον, εχουν μια ανεξάρτητη υλική βάση – γεννιούνται απο τη πρακτική δράση των ανθρώπων καθως αυτοι έρχονται αντιμέτωποι με τις συνθήκες του περιβάλλοντος τους και απο την ιδεολογική σχεση που αναπτύσσουν με το περιβάλλον αυτό (Απο την αλληλεπιδραση -την τριβη- του ανθρωπου με τις υλικες συνθηκες και την αντανκλαση τους στην ανθρωπινη συνειδηση και απο τις δευτερες σκεψεις που κανει ο ανθρωπος για την πραγματικοτητα και τον εαυτο του μεσα στις δοσμενες συνθηκες που ζει, ως αναλυτης και αυτο-αναλυόμενος).

Το γεγονος πως οι ιδεες εχουν υλικη αφετηρία ομως δεν σημαίνει οτι οι ιδέες που υπάρχουν στο μυαλό του ανθρώπου ειναι υλη, ειναι νοητά σύμβολα – προϊόντα της συνείδησης. Μπορουν να αποκτήσουν ομως υλικη υπόσταση μεσω της πραξης και της γλώσσας (δηλαδη αν βρουν διεξοδο στη πραξη η αν μεταφερθουν σε αλλους ανθρωπους μεσω της γλωσσας κ επηρεασουν την συμπεριφορα τους. Δηλαδη αν βρουν διεξοδο στη πραξη και αντανακλαστούν πισω στη πραγματικοτητα επιδρωντας πανω της ως φυσικές δυνάμεις).

Πισω απο τη συμπεριφορά του ανθρωπου κρυβεται παντα η ιδεολογια και καθε ανθρωπινη πραξη πραγματοποιείται υπο την ηγεμονια της. Η ανθρωπινη δραση αποκαλυπτει την αντιληψη του ανθρωπου για το κοσμο (την ιδεολογικη σχεση του με το κοσμο) και αναπαραγει και μεταφερει ιδεες στους ανθρωπους. Επισης μεσω της γλώσσας που εχει υλικη υποσταση (Η υλική υπόσταση μιας έννοιας ειναι ο ορισμός της) μεταφερονται οι ιδεες (λεκτικές περιγραφές) και η ιδεολογια της κοινωνιας στο ατομο. Το οτι μεσα στη συνείδηση του ανθρωπου οι ιδέες αποκτούν υποκειμενική διάσταση δεν αναιρεί το γεγονος οτι ειχαν μια ανεξάρτητη αντικειμενική υλικη βαση.

Υλισμός σημαίνει ότι για να υπάρξει συνείδηση θα πρέπει πρώτα να υπάρχει ύλη από την οποία θα προέλθει συνείδηση ως ιδιότητά της. Όταν όμως βάζουμε πρώτα την ύλη αυτό σημαίνει αναγκαστικά κ ένα άλλο πράγμα που είναι βασικό “συστατικό” του υλισμού: ότι υπάρχει αντικειμενική πραγματικότητα, δηλαδή ότι υπάρχει κόσμος ανεξάρτητα απ’το αν τον καταλαβαίνω εγώ η όχι. Κόσμος υπήρχε πριν γεννηθώ εγώ, πολύ περισσότερο υπήρχε πολύ πριν υπάρξουν άνθρωποι με συνείδηση. Αυτό είναι σχεδόν μια αυταπόδεικτη αλήθεια, που όμως οι φιλόσοφοι τα προηγούμενα χρόνια αμφισβήτησαν έντονα κι έβαλαν το υποκειμενικό στοιχείο στη φιλοσοφία.

Ο άνθρωπος όσο εξελίσσεται τόσο περισσότερο καταλαβαίνει τον κόσμο υλιστικά, παρά ιδεαλιστικά. Τι σημαίνει αυτό πρακτικά; Ο άνθρωπος σαν ζωντανός οργανισμός, τα πρώτα του χρόνια πάνω στη γη, έπρεπε όπως όλοι οι οργανισμοί να επιβιώσει. Πρώτα μάζευε καρπούς,μετά έμαθε πώς να καλλιεργεί κ να μην περιμένει τη φύση μόνη της να του δώσει αγαθά. Σταδιακά, όσο το μυαλό του κ τα χέρια του δούλευαν για να καταλάβουν κ να τιθασέψουν τα στοιχεία της φύσης, επινόησε εργαλεία, έβρισκε τρόπους να παράγει περισσότερα με λιγότερη δουλειά, είτε τελειοποιώντας συνέχεια τα εργαλεία είτε βάζοντας άλλους ανθρώπους στη δούλεψή του με τη βία. Έτσι έφτιαξε τις πρώτες κοινωνίες, που είναι η οργανωμένη προσπάθεια του ανθρώπου να τιθασέψει τη φύση. Αυτό είναι εξέλιξη.

Βλέπουμε πως ταυτόχρονα προοδεύουν τόσο το μυαλό, όσο κ τα χέρια του ανθρώπου. Μαζί με τις δεξιότητες αναπτύσσει κ τη σκέψη του, αυτά τα δυο είναι αλληλένδετα. Η πρόοδος της επιστήμης λοιπόν πάει μαζί με την ανάπτυξη των δεξιοτήτων του ανθρώπου πάει μαζί με την ανάπτυξη της ικανότητας να φτιάχνουμε εργαλεία, μηχανήματα. Ή όπως τα λέμε στο μαρξισμό μέσα παραγωγής.

Έτσι εξελίχτηκαν ταυτόχρονα η φυσική, η χημεία, τα μαθηματικά κ όλες αυτές οι επιστήμες. Άρα, το πιο βασικό που πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη όταν εξετάζουμε το πνευματικό επίπεδο της ανθρωπότητας κάθε εποχή, ή το πνευματικό επίπεδο κάθε κοινωνίας είναι να ξέρουμε το επίπεδο ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων, που μέσα σ’ αυτές είναι κ τα μέσα παραγωγής. Το πώς μια κοινωνία παράγει κ κατανέμει τα αγαθά της εξηγεί με ακρίβεια όλα τα υπόλοιπα. Η παραγωγή είναι η βάση κ το πνεύμα κ οι επιστήμες είναι το εποικοδόμημα. Αυτά είναι βασικές αρχές του ιστορικού υλισμού.

Advertisements

~ από Epikss στο Σεπτεμβρίου 10, 2014.

2 Σχόλια to “Η φύση, η κοινωνία και η νόηση”

  1. […] φύσης, της κοινωνίας και της νόησης ( σχετικό άρθρο: ¨Η φύση, η κοινωνία κ η νόηση“ ) […]

    Μου αρέσει!

  2. […] φύσης, της κοινωνίας και της νόησης ( σχετικό άρθρο: ¨Η φύση, η κοινωνία κ η νόηση“ ) […]

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s