Το «ταλέντο» δεν είναι έμφυτο!

zontani-techni-simera-sto-point-centreΟι περισσότεροι άνθρωποι πιστεύουν ότι το ταλέντο είναι κάτι που αφορά τη γενετική. Με λίγα λόγια ότι υπάρχουν “έμφυτα ταλέντα” αθλητών, “χαρισματικοί μουσικοί” κ “καλλιτέχνες εκ γενετής”. Όσοι όμως πιστεύουν ότι οι καλλιτέχνες γεννιούνται κ δε γίνονται, καλύτερα να το ξανασκεφτούν. Η επιστήμη έχει αποδείξει ότι οι ικανότητές μας προέρχονται από μια διαδικασία ανάπτυξης που είναι αυστηρά καθορισμένη απ’τα ερεθίσματα που μας παρέχει το περιβάλλον κ όχι απ’τα γονίδια μας.

Το να υποστηρίζει κάνεις ότι οι δεξιότητες που έχει αναπτύξει κάποιος άνθρωπος οφείλονται στα γονίδια του είναι αντιεπιστιμονικό κ σε τελική ανάλυση ανόητο. Είναι ένα συμπέρασμα που προκύπτει από μεταφυσικές αντιλήψεις, είναι η πιο αντιδραστική εκδήλωση του Βιολογικού ντετερμινισμού. Παρόλα αυτά, αυτή η αντίληψη είναι χαραγμένη τόσο βαθιά σε μια μεγάλη μερίδα ανθρώπων που τη συναντάς καθημερινά.

Εκτός του ότι είναι πλήρως προσβλητική (η αποψη οτι οι δεξιοτητες μας ειναι δωρα της βιολογικης μας κληρονομιας που σε αλλους δινονται και σε αλλους οχι) για τον κάθε καλλιτέχνη (αφού μιλάμε για ανθρώπους που χρόνια ολόκληρα κοπίασαν για αναπτύξουν τις ικανότητες τους) είναι προσβλητική κ για το άτομο που την υποστηρίζει. Ίσως πρόκειται για μια απόπειρα παρηγοριάς, γιατί είναι καλύτερο να θεωρεί κάποιος ότι «δεν ήταν γραφτό του» να γίνει καλλιτέχνης παρά να παραδεχτεί ότι απλούστατα δεν κόπιασε ποτε αρκετά. Όποια κι αν είναι όμως η αφετηρία αυτής της άποψης (που συγγενεύει με αντιλήψεις του στυλ: ο άνθρωπος δεν αλλάζει-ο άνθρωπος γεννιέται δεν γίνεται κλπ) πρέπει κάποια στιγμή να ξεμπερδέψουμε μαζί της μια και καλή.

Βιολογικός ντετερμινισμός σημαίνει ότι οι ικανότητες/συμπεριφορές των ανθρώπων είναι βιολογικά προκαθορισμένες. Πρόκειται για μια παρωχημενη ψευδοεπιστημονικη τάση αφού η σύγχρονη εξελικτική βιολογία γνωρίζει ότι σε αντίθεση με απλούστερους οργανισμούς οι συμπεριφορές του ανθρώπου δεν υπαγορεύονται από τη γενετική κληρονομιά του. Πλέον οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι τα ιδια γονίδια επιδρούν διαφορετικά ανάλογα με τον άνθρωπο (αναλογα δηλαδη με το διαφορετικο περιβαλλον στο οποιο τοποθετειται ενας ανθρωπος). «Δεν υπάρχουν γενετικοί παράγοντες που μπορούν να μελετηθούν ανεξάρτητα από το περιβάλλον”, επισημαίνει ο Michael Meaney, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο McGill στον Καναδά.

Εφοσον τα γονιδια λοιπον δεν μπορουν να μελετηθουν μεμονωμενα και αντικειμενικα (ανεξαρτητα δηλαδη απο το περιβαλλον με το οποιο αλληλεπιδρουν), ποιο ειναι ακιρβως το επιστημονικο αντικειμενο της Γενετικης; Τι ακριβως μελετα, εφοσον τα γονιδια μπορουν να ακολουθησουν διαφορετικες διαδρομες σε διαφορετικες συνθηκες, μπορουν να αδρανοποιηθουν η να ενεργοποιηθουν αναλογα με τα εξωτερικα ερεθισματα; Τι αξια εχει η οποιαδηποτε αναφορα σε γονιδια οταν δεν συνδεεται με εκτενη αναλυση του περιβαλλοντος που τα διαμορφωσε;

Αυτό σημαίνει πως τα πάντα στον άνθρωπο, η προσωπικότητα, η εξυπνάδα, η ικανότητα,καθορίζονται στην πραγματικότητα από τις ζωές που ζούμε. Οι επιστημονικές εξελίξεις, απορρίπτουν, επομένως την ιδέα του “έμφυτου” ολοκληρωτικά. «Σε κάθε περίπτωση ένα ζώο ξεκινάει τη ζωή του με την ικανότητα να αναπτυχθεί με μια σειρά από διαφορετικούς τρόπους«, επισημαίνει ο Patrick Bateson, βιολόγος του Πανεπιστημίου του Cambridge, προσθέτοντας ότι η ανάπτυξή που τελικά θα ακολουθήσει εξαρτάται από το περιβάλλον στο οποίο θα αναγκαστεί να ζήσει.

Σε προηγούμενο άρθρο είχα αναφέρει ( Καλλιτέχνης γεννιέσαι ;) : «Φράσεις όπως «ταλαντούχος καλλιτέχνης», «γεννημένος αθλητής» κ «έμφυτη ευφυϊα»αποτελούν μέρος της μακρόχρονης παράδοσης που θέλει το ταλέντο να εξαρτάται από γενετικούς παράγοντες κ να είναι κάτι που κάποιοι κατέχουν κ άλλοι όχι. Τα γονίδια όμως αλληλεπιδρούν σε μεγάλο βαθμό με το περιβάλλον κ έτσι, το ίδιο γονίδιο έχει διαφορετικό ρόλο σε κάθε σώμα. Δεν υπάρχουν γενετικοί παράγοντες που μπορούν να μελετηθούν ανεξάρτητα απ’το περιβάλλον. Έτσι, οποιοδήποτε χαρακτηριστικό ενός ανθρώπου (η προσωπικότητα, η ευφυϊα, το I.Q. κλπ) εξαρτάται στην πραγματικότητα απ’τη ζωή που κάνει, με αποτέλεσμα να καταρρίπτεται τελείως η έννοια του «έμφυτου»». Michael Meaney, βιολόγος.»


Αλλά ας πάρουμε το θέμα απ΄την αρχή. Το ταλέντο δεν είναι τίποτε άλλο από ικανότητες ανεπτυγμένες σε πολύ εξαιρετικό βαθμό. Αυτό πρώτα – πρώτα σημαίνει πως κ το ταλέντο, μακριά από μυστικιστικές δοξασίες (θείο δώρο κ.λ.π.) διέπεται απ’τους ίδιους νόμους κ κανόνες, απ’τους οποίους διέπονται κ οι συνήθεις, περισσότερο ή λιγότερο ανεπτυγμένες ικανότητες. Κ εφόσον οι ικανότητες συνιστούν συνειδισιακες ιδιότητες, που αποτελούν προϋποθέσεις για την επιτυχή εκπλήρωση ορισμένων μορφών δραστηριότητας, το ίδιο κ το ταλέντο .

Όπως οι ικανότητες δεν είναι έμφυτες, δεν προϋπάρχουν, είναι επίκτητες (ό,τι προϋπάρχει είναι οι διάφορες φυσιολογικές καταβολές, που αποτελούν τις βιολογικές προϋποθέσεις για την κατοπινή ανάπτυξη των ικανοτήτων), το ίδιο κ το ταλέντο : δεν είναι έμφυτο. Δεν προϋπάρχει, δημιουργείται. Όπως, μ’άλλα λόγια, οι συνήθεις φυσικές προδιαθέσεις δεν προκαθορίζουν τις ικανότητες, δεν τις περικλείουν έτοιμες, αφού αυτές μόνο κάτω από ορισμένες συνθήκες μπορούν ν’αναπτυχθούν, έτσι κ οι βιολογικά ανώτερες έμφυτες προδιαθέσεις δεν περιλαμβάνουν έτοιμο το ταλέντο. Περικλείουν το σκιαγράφημά του μόνο. Δηλαδή την πρώτη ύλη, τον βιολογικό καμβά. Τα παραπέρα είναι δουλειά του περιβάλλοντος. Το ταλέντο δεν μπορεί ν’αναπτυχθεί παρά μόνο κάτω από ορισμένες συνθήκες ζωής κ δραστηριότητας. 

imagesΟι κάθε είδους ικανότητες δεν είναι μεμονωμένες. Γιατί μια μόνο δεν νοείται κ ούτε είναι επαρκής για τίποτα. Είναι πάντοτε περισσότερες, συνταιριαγμένες σε ομάδες, σε συνδυασμούς γενικών κ ειδικών ικανοτήτων για την εκπλήρωση κάθε δραστηριότητας. Γενικές, λ.χ., ικανότητες είναι η παρατηρητικότητα, η ευαισθησία. Ειδικές δε, το μουσικό αυτί, το αίσθημα του ρυθμού κ.α., που είναι απαραίτητες για τη μουσική δραστηριότητα. Γι’αυτό κ το ταλέντο αποτελεί συνδυασμό αμετρητων γενικών κ ειδικών, ανώτερης βέβαια ποιότητας, ικανοτήτων που καλλιεργηθικαν (δεν τις ελαβε ετοιμες σαν γονιδιακη κληρονομια το ατομο). Το καλλιτεχνικό ταλέντο αποτελείται απ’τον συνδυασμό πολλών κ ποικίλων ικανοτήτων (ακρίβεια στην αντίληψη, συγκινησιακή ευαισθησία, παρατηρητικότητα, πλούσια φαντασία κ.α.).

Φυσικά, δεν μπορεί να γίνει κανείς μουσικός, όταν εκ γενετής δεν ακούει. Κ εκείνος που πάσχει από αχρωματοψία δύσκολα γίνεται ζωγράφος. Στον πιανίστα χρειάζονται ευλύγιστα δάχτυλα, που στον ποιητή δεν είναι απαραίτητα. Στον καλλιτέχνη των εικαστικών τεχνών είναι σαν προϋπόθεση η ιδιαίτερη οξύτητα κι η ακρίβεια στην όραση. Συχνά το ταλέντο δεν περιορίζεται ειδικά σ’ένα μόνο καλλιτεχνικό είδος, στη «δική» του τέχνη, αλλά εκδηλώνεται και σ’άλλα είδη της.

Μια απ’τις προϋποθέσεις ανάπτυξης του ταλέντου είναι η “έφεση”. Δηλαδή η τάση του ατόμου ν’ασχολείται με κάποια δραστηριότητα. Οι έννοιες έφεση κ κλίση είναι πολύ πιο σωστές για να περιγράψουν αυτό που ο ευρύς κόσμος ονομάζει ταλέντο ( ήθελα κάθε φορά που έγραφα τη λέξη ταλέντο να την βάζω μέσα σε εισαγωγικά επειδή δεν μου αρέσει να τη χρησιμοποιώ. θεωρήστε όμως ότι όπου γράφω ταλέντο, εννοώ κλίση).

Εφεση είναι η σταθερή τάση του να επιθυμεί κανείς κάτι κ να επιδιώκει την απόλαυσή του. Αυτό χρειάζεται για να αναπτυχθει το «ταλεντο». Την εφεση, το ενδιαφερον, το πεισμα για την εκτελεση μιας δραστηριοτητας που θα οδηγησει σταδιακα μεσω της επαναληψης στην καλλιεργεια δεξιοτητων, στο σχηματισμό κλισης μέσω της αγωγής. Είναι δε τόσο μεγάλη η δύναμη του περιβάλλοντος, ώστε κ όταν η βιολογική προϋπόθεση (π.χ. κάποιος με χοντρά, δυσκίνητα δάχτυλα που θέλει να γίνει πιανίστας) είναι υποτυπώδης ή δεν υπάρχει καν, να είναι αρκετή η επανάληψη προσπαθειας κ η επανειλημμένη ικανοποίηση της επιθυμίας για ν’αποκτηθεί τελικα κλιση πανω σε ενα πεδιο, αντικειμενο η τεχνη.

Όσο πιο έντονα έλκει το παιδί κάποια δραστηριότητα, τόσο πιο πολύ ασχολείται μ’αυτή. Μαλιστα η εφεση του δημιουργει κλιση και σταδιακα εκπληρώνει την δραστηριοτητα προς την οποια ελκεται με ολο και περισσότερη επιτυχία κ έτσι αποκομίζει διαρκως περισσότερη ικανοποίηση. Κι επιπλέον, όσο πιο πολύ ασχολείται μ’αυτή τόσο περισσότερο αναπτύσσονται οι ανάλογες ικανότητες που του επιτρεπουν να φερει εις περας την δραστηριοτητα που εκτελει.

Ένας άλλος, ακόμα, πολύ σημαντικός συντελεστής στη δημιουργία ταλέντου είναι οι “έξεις”. Οι έξεις αποτελούν σταθεροποιημένους απ’τη συχνή επανάληψη, τρόπους ενέργειας, οι οποίοι κατά την εκτέλεση της πράξης ξετυλίγονται πλέον με μεγάλη ευχέρεια (παρολο που ειναι περιπλοκες κ αρχικα αδυνατο να τις επιτελεσει καποιος αμυητος), με αυτόματη διαδοχική σειρά χωρίς να επεμβαίνει η συνείδηση. (Ειναι εξεζητημενοι αυτοματισμοι που φανταζουν σαν κινησεις ταχυδακτυλουργων. Φανταστειτε την γιαγια σας να πλεκει ενω παρακολουθει τηλεωραση και μιλαει με τη γειτονισα ταυτοχρονα).

Οι έξεις μάς διευκολύνουν πολύ, γιατί, χάριν του αυτοματισμού, που τις χαρακτηρίζει, δεν σκεφτόμαστε από πριν πώς πρέπει να πραγματοποιήσουμε μια ενέργεια. Χωρίς τις έξεις κ οι στοιχειώδεις, ακόμα, πράξεις μας θα απαιτούσαν προσοχή κ υπολογισμό κ συνεπώς πάρα πολύ χρόνο για να εκτελεστούν. Μόνο στην περίπτωση λάθους ή εμποδίου “ειδοποιείται αμέσως ο εγκέφαλος κι επεμβαίνει η συνείδηση”. Με τη μεγάλη δε σταθεροποίηση φτάνουν στο σημείο να γίνουν “δεύτερη φύση”, αποκτώντας, δηλαδή, την ίδια περίπου δύναμη που έχουν κ τα ένστικτα. Κ όταν η έξη είναι σωστά καλλιεργημένη, η “ταχύτητα” συνδυάζεται με “υψηλή ποιοτική απόδοση” (κ ολο αυτο επιτυγχάνεται χωρις ιδαιτερη σκεψη, συγκεντρωση κ προσπαθεια).

Έτσι οι έξεις μεταβάλλονται σε θαυμάσια όργανα αυτοσυντήρησης κ προόδου. Στους καλλιτέχνες βοηθούν να γίνονται πιο ικανοί, να διακρίνουν κ τις ελάχιστες λεπτομέρειες των χρωμάτων κ των ήχων στα έργα τέχνης. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να βλέπουμε π.χ. ένα ζωγράφο να ολοκληρώνει μηχανικά ένα πίνακα μέσα σε μερικά λεπτά κ να μένουμε άναυδοι. Μη μπορώντας λοιπόν να εξηγήσουμε αυτό που βλέπουμε το θεωρούμε ένα είδος «θαύματος». (Εφεση -> κλιση -> εξεις + γνωσεις => Δεξιοτεχνια η αυτο που αποκαλουν καποιοι Ταλεντο)

Τέλος, ένας επιπλέον συντελεστής του ταλέντου είναι οι “γνώσεις”. Για την ανάπτυξη των ικανοτήτων του ανθρώπου χρειάζεται η απόκτηση κ κατόπιν η δημιουργική εφαρμογή των γνώσεων που καλλιεργήθηκαν κατά την πορεία της ζωής του. Οι γνώσεις κ οι δεξιότητες δεν είναι ξένες σε σχέση με τις ικανότητες. Απ’τις γενικευμένες γνώσεις κ δεξιότητες σχηματίζονται οι ικανότητες. Μαθαίνοντας σωστά να ιχνογραφεί κ να ζωγραφίζει, το παιδί, αποκτά τις καλλιτεχνικές του ικανότητες. Άλλο ικανότητες, άλλο γνώσεις κ άλλο έξεις. “Οι ικανότητες είναι νοητικές ιδιότητες που εξαρτώνται απ’τις γνώσεις κ έξεις, αλλά δεν είναι το ίδιο μ’αυτές”. Οι ικανότητες σχηματίζονται κ αναπτύσσονται βραδύτερα απ’ό,τι αποκτώνται οι γνώσεις κ έξεις.

Αυτό που ισχύει λοιπόν για όλες τις ανθρώπινες ικανότητες ( εργασία, χειροτεχνία κλπ) ισχύει κ για τις καλλιτεχνικές δεξιότητες. Επιτέλους ας σταματήσουμε να αντιμετωπίζουμε τις τεχνικές που ανέπτυξε ο κάθε καλλιτέχνης, όσο περίπλοκες κι αν φαίνονται, ως κάτι το μυστηριακό που ήταν εμφυτευμένο στο DNA του. Μια τέτοια αντίληψη υποτιμά το καλλιτέχνη αλλά κ υπονομεύει το ρόλο του περιβάλλοντος στη διαμόρφωση του ανθρώπου. 

skitched-20090730-195749

Advertisements

~ από Epikss στο Σεπτεμβρίου 21, 2014.

Ένα Σχόλιο to “Το «ταλέντο» δεν είναι έμφυτο!”

  1. […] … Σπάνια καλλιτεχνες που υποστηριζουν την παραπανω αποψη γίνονται φορείς ριζοσπαστικών ιδεών, υπερασπίζουν κάποιο ιδανικό, αναδεικνύουν πτυχές της πραγματικότητας η προσφέρουν τη προσωπική τους εμπειρία μεσα απο τις δημιουργιες τους. Η καλλιτεχνική δημιουργία χρησιμοποιείται για τον αποπροσανατολισμό των συνειδήσεων και προωθεί αντιλήψεις που οριοθετούν την τέχνη ως ατομική μυσταγωγική εμπειρία που έχει κληρονομική η αόριστη προέλευση, εκθειάζοντας συχνα την μεταφυσική έννοια του ταλέντου». [Αρθρο σχετικα με το Ταλεντο εδω : Το «ταλέντο» δεν είναι έμφυτο! ] […]

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s