Γιατι να διαβαζουμε τον Νιτσε;

nietzsche1Γιατι να διαβασουμε ενα βιβλιο του Νιτσε; Υπαρχουν στο κατω-κατω, πολλα αλλα βιβλια να διαβασει κανεις, οπως υπαρχουν και πολλα αλλα πραγματα να κανει κανεις απο του να διαβαζει. Ισως μπορει ο ιδιος ο Νιτσε να μας βοηθησει να απαντησουμε αυτο το ερωτημα. 

Στην «Αυγη» (18ος αφορισμος) ειχε γραψει: «Τιποτα δεν εχει αποκτηθει πιο ακριβα απο αυτο το μικρο κομματι λογικης που μας κανει σημερα περηφανους«. Και ειναι αναγκαιο το διαβασμα ωστε οι ανθρωποι να διατηρησουμε αυτο το ανεκτιμητο μικρο κομματι λογικης. Ακομη κι αν δεχτουμε ομως οτι γενικως το διαβασμα ειναι απαραιτητο, γιατι αυτο να σημαινει οτι πρεπει να διαβασουμε Νιτσε;

Σε ενα αποσπασμα απο το προλογο του βιβλιου «Θεληση για Δυναμη» ο Νιτσε εγραφε: «Ενα βιβλιο για το στοχασμο, τιποτα περισσοτερο…».  Αυτος ειναι και ο κυριος λογος για να διαβαζουμε τα βιβλια του Νιτσε, ειναι ολα μια μοναδικη πηγη στοχασμου.

Η ανεξαρτησια του πνευματος ηταν το μεγαλο του παθος, και η ανεξαρτησια ειναι πανω απο ολα αυτο που διδασκει. Πανω απο ολα οχι ενα καινουριο συνολο ιδεων, η μια επιστημη, αλλα φιλοσοφια κατα τη σωστη και παραδοσιακη εννοια της λεξης, το ξυπνημα του νου και η στροφη του προς την ενεργητικοτητα, τη δημιουργιθκοτητα, τα υψη.

capture186Αυτο το μικρο κομματι λογικης που διαθετουμε δεν ειναι μονο πανακριβα αποκτημενο, αλλα ειναι ταυτοχρονα ευθραυστω και χανεται πολυ ευκολα. Νομιζω πως μας απειλει πραγματι ο κινδυνος να το χασουμε αν σταματησουμε να υπενθημιζουμε συνεχως στον εαυτο μας ποσα πραγματικα ελαχιστα θα εμεναν να συντηρουν τον αυτοσεβασμο της ανθρωποτητας αν χανονταν ο Λογος.

Παντου στο ζωντανο σημερινο κοσμο ο Λογος βεισκεται σε αμυνα. Ειναι υποχρεωμενος να πολεμησει για να επιβιωσει. Γιατι τι ειναι εκεινο που χαρακτηριζει την σημερινη εποχη; Ειναι η συναισθηματικη υπερβολη, η συνεχης διεγερση των συναισθηματων και η επιθυμια να τα διεγειρουμε ακομη περισσοτερο.

Εθνικισμος και αντιεθνικισμος, οχι για «λογους» αλλα σαν καθαρα συναισθηματικα αντανακλαστικα, «ιδεολογιες» που δεν ειναι παρα διαφανα καλυμματα για τα πιο βλακωδη παθη, απληστιες και εχθρες. Το μισος (για τον πολεμο για παραδειγμα) και η αγαπη (για την ειρηνη αντιστοιχα), παρουσιαζονται σαν απολυτα επειχηρηματα, παρολο που απεχουν τοσο απο το να ειναι επιχειρηματα που μπορουν με μια μονο συναισθηματικη εμπειρια να αναστρεψουν την πολικοτητα τους  και να μετατρεψουν την αρνηση σε καταφαση μεσα σε μια νυχτα.

Ο φοβος να μην χασουμε εστω και αυτα τα λιγα που απολαμβανουμε στη ζωη μας οδηγει στον συντηριτισμο και πανω σε αυτο το απροσδιοριστο αισθημα απειλης και ανασφαλειας οικοδομουνται αντιδραστικες και οπισθοδρομικες πεποιθησεις. Αντιθετα, η ακρατη συμπονια μας για τον ανθρωπο και η λυπη μας για τα βασανα του οδηγει στον αλτρουισμο, τον ουμανισμο, την φιλανθρωπια κλπ.

Ο ιδιος φοβος ομως που οδηγει στον συντηριτισμο μπορει κατω απο ενα διαφορετικο πρισμα (υστερα απο μια νεα συναισθηματικη εμπειρια που λειτουργει αποκαλυπτικα) να μετατρεψει εναν πουριτανο σε υπερμαχο της αλλαγης και της ριζοσπαστικοποιησης. Και αντιστοιχα η αγαπη για τον ανθρωπο μπορει να μετουσιωθει μεχρι και σε εσχατη μισανθρωπια, μπορει να οδηγησει σε αναλγητικες ηθικολογικες απολυτοτητες δημιουργωντας μια Ντοστογιεφσκικου τυπου αναζητηση του εξαγνισμου και της καθαρσης (η πεποιθηση οτι μεσα απο τα βασανα και την δυστηχια ο ανθρωπος εξαγνιζεται και εξιψωνεται ηθικα – βλεπε Ταπεινοι και καταφρονεμενοι του Ντοσογιεφσκι). Ετσι εν μια νυχτη ο συναισθηματικα μονοσημαντος ανθρωπος μπορει να μετατραπει απο επαναστατη σε ιεροεξεταστη, απο αγωνιστη σε μαρτυρα.

Ακομη και στον ιδιωτικο χωρο εχουμε μια συνεχη καταφυγη στα συναισθηματα, οχι σαν αντιδραση στην υπερσυντηριτικη ανατροφη μας, που αποτελουσε μια δικαιολογια σε παλαιοτερες εποχες, αλλα σαν φυγη απο τον εγκεφαλο στην «καρδια» και ακομη πιο κατω. Η επιθυμια να γινουμε σκλαβοι καποιου συναισθηματος μας παρουσιαζεται σαν αιτημα για περισσοτερη ελευθερια, μια λατρεια της «ευαισθησιας» που πιστευει οτι το αντιθετο της συναισθηματικοτητας ειναι το να εισαι απαθης και νεκρος ενω το αληθινα αντιθετο ειναι η σκεψη.

Αναμφιβολα υπαρχουν πολλοι λογοι για αυτη τη μειωση της σημασιας του λογου, η υδρογονοβομβα λεγεται οτι ειναι ο σημαντικοτερος. Στο μεταξυ ποτε σε ολοκληρη την ανθρωπινη ιστορια δεν υπηρξε τοση πολυ μουσικη, μερικες φορες φαινεται σαν ο ιδιος ο λογος να διαλυεται στο ρυθμο (Η μουσική τίποτα δε λέει στο νου, είναι ιδανικά κατασκευασμένη κουταμάρα – Άντονι Μπέρτζες). Τα βιβλια του Νιτσε λοιπον, ειναι αναμεσα σε αλλα και μια προστατευτικη ασπιδα εναντια σε αυτη τη διαλυση.

Για να σκεφτομαστε βαθια, για να αρχισουμε να σκεφτομαστε αλλα και για να σκεφτομαστε διαφορετικα – να ενας τριτος λογος για να διαβασει κανεις Νιτσε. Ειναι πολυ δυσκολο να φτασει κανεις σε μια λογικη γνωμη για οποιοδηποτε μεμονωμενο θεμα. Δεν σκεφτεται κανεις αρκετα βαθια η για αρκετο χρονο. Δεν διαθετει επαρκη δεδομενα η αποφασιζει πολυ γρηγορα και ολα αυτα καθιστουν δυσκολη την εμπεριστατωμένη αποψη για ενα ζητημα.

untitled

Ορισμενοι αισθανονται οτι οφειλουν να εχουν για τουτο η εκεινο το ζητημα μια γνωμη, και ετσι αναζητουν και βρισκουν μια απο αισθηση καθηκοντος. Ορισμενοι δεσμευονται απο πολυ νεοι κι υστερα βρισκουν τις αποψεις τους απολυτα φυσικες. Ορισμενοι δεν μπορουν να αντεξουν την αβεβαιοτητα και αναζητουν πολυ γρηγορα καποια σιγουρια. αλλοι ισως να θαυμαζουν καποιον και να υιοθετουν τις αποψεις του για να μοιαζουν μαζι του.

Πολλες αποψεις δεν ειναι παρα ενας χρωματισμος του χαρακτηρα που εχει προκληθει απο το αμεσο περιβαλλον, οπως γινεται με την ηλιοκαμμενη οψη του κατοικου της υπαιθρου και τη χλωμη του κατοικου της πολεως. Υπαρχουν πραγματι χιλιοι τροποι για να αποκτησει κανεις μια αποψη χωρις να καταφυγει καθολου στη λογικη σκεψη. Αυτο βεβαια δεν σημαινει οτι οι αποψεις του Νιτσε ειναι οι μονες λογικες και οτι ολοι πρεπει να τις εστερνιστουν αυτοστιγμει. θα ηταν πολυ θλιβερο να καταληξει κανεις να σκεφτεται ετσι αφου μελετησει τον Νιτσε, και αρκετα αστοχο. Να μελετησει κανεις Νιτσε αποφασισμενος να τον απορριψει -και να ξερει το γιατι τον απερριψε- θα ηταν περισσοτερο ευστοχο.

nitse 1Ακομη πιο ευστοχο θα ηταν να δει κανεις το γιατι θα μπορουσε να εχει δικιο, να διακρινει απο ποια φορμα σκεψης μπορουν να γεννηθουν τετοιες αποψεις, να δει ποσοι τροποι και σχολες σκεψης υπαρχουν, κοντολογις να σταματησει να ειναι επιφανειακος. Το να μην ξερει κανεις να βλεπει την αληθεια σε περισσοτερες απο ενος ειδους αποψεις ειναι σαν να μην εχει αφησει το δρομο οπου γεννηθηκε.

Υπαρχουν στην κοινωνια μας ατομα που ο Νιτσε θα αποκαλουσε παρακμασμενα, με την εννοια του εκφυλισμενου. Τετοια που εχουν αναγκη απο ολοενα ισχυροτερα και συχνοτερα ερεθισματα για να νιωσουν ζωντανα. Τι μπορουμε να πουμε ομως για εκεινους που κερδιζουν εκμεταλευομενοι ακριβως αυτη την παρακμη; Και για εκεινους που ελπιζουν να κερδισουν επιτιθεμενοι σε αυτη την παρακμη; Τι θα μπορουσε να πει κανεις για μια κοινωνια οπου η διεγερση των αισθησεων πρεπει να γινεται ολοενα και δυνατοτερη για να φερνει τα ιδια αποτελεσματα, οπου η μοδα πρεπει να αλλαζει σχεδον με τον μηνα για να παραμενει μοντερνα, δηλαδη για να ειναι ακομη σε θεση να τραβα την προσοχη;

Ειναι η συγχρονη ανεκτικοτητα κατι το θετικο, η ειναι μια ανικανοτητα αυτοαμυνας εναντια στο νεο και πιθανον επιβλαβες; Η κοινωνια μας στην ουσια αλλαζει η παρακμαζει; Ο Νιτσε ειναι γνωστος σαν αντιδημοκρατικος και πολλοι τον βλεπουν να στεκει διεστραμμενα αντιθετως με ολοκληρο το γενικο ρευμα του συγχρονου κοσμου. Οταν επεκριναν τον Νιτσε για τις ηθικες του θεωριες απαντουσε ρωτωντας «αν πραγματι εχουμε γινει σαν ανθρωποι περισσοτερο ηθικοι» και κατα τον ιδιο τροπο θα μπορουσαμε και εμεις οι ιδιοι να αναρωτηθουμε αν εχουμε πραγματι γινει περισσοτερο δημοκρατικοι και αν πραγματι θελουμε να γινουμε. Τι σημαινει πολιτικη Δημοκρατια; Ποιος πραγματικα κυβερνα; Ποση κοινωνικη δημοκρατια υπαρχει, εχουμε αρκετη, περισσοτερη η λιγοτερη απο οση θα επρεπε;

Καμια απο τις ερωτησεις αυτες δεν μπορει να απαντηθει απο τον Νιτσε, εκεινο που μπορει να γινει ειναι να αντιληφθουμε, χαρη στο εργο του, πως υπαρχουν τροποι θεωρησης του προβληματος που δεν μας περνουν καν απο το μυαλο. Ο Νιτσε γραφει για τα προβληματα του ειναι και του γιγνεσθαι, του φαινομενου και του πραγματικου, του Ντετερμινισμου, της αιτιοτητας, της αισθητικης, της ηθικης, της γλωσσας, της λογικης. Ειναι ενας ψυχολογος και γραφει για τα προβληματα της ανθρωπινης συμπεριφορας. Ενας κρτιτικος που γραφει για τις τεχνες. ενας φιλολογος και σπουδαστης των κλασικων γραμματων και γραφει για τη ζωη και τα γραμματα της Ελλαδας και της Ρωμης.

Καταφερνει σε καθε θεμα με το οποιο καταπιανεται να εχει κατι ενδιαφερον να πει και οι αποψεις του να ειναι πρωτοτυπες. Κατεχει μια σημαντικη θεση στην ιστορια της ανθρωπινης σκεψης. Ερχεται στο τελος της μεγαλης σειρας των γερμανων φιλοσοφων που εγκαινιαζεται απο τον Λαιμπνιτς και προετοιμαζει το δρομο για τη σκεψη του εικοστου αιωνα. Ειναι ενας φιλοσοφος για φιλοσοφους, μα ειναι επισης -κατα πολυ μεγαλυτερο βαθμο απο καθε αλλο μεγαλο φιλοσοφο- ενας φιλοσοφς επισης για τους μη-φιλοσοφους.

Αυτο εν μερει οφειλεται στη λογοτεχνικη ποιοτητα του γραψιματος του, εν μερει στην ανοιχτη υφη των βιβλιων του. Περνα απο το ενα θεμα στο αλλο συχνα χωρις κανενα μεταβατικο σταδιο, χωρις να προσπαθει ποτε να χτισει με στολιδια γυρω απο τις ιδεες του καποιο οικοδομημα η συστημα. Υπαρχει μια πληρης πνευματικη πραγματικοτητα πισω απο τους συντομους αφορισμους του Νιτσε, ωστοσο παρουσιαζει αυτη τη πραγματικοτητα σε αφομοιωσιμες ποσοτητες. Μενει πιστος σε αυτη την μεθοδο παρουσιασης ακομη και σε ενασυμπαγες εργο οπως ο Αντιχριστος, και την χρησιμοποιει λαμπρα σε ολες τις μορφες στο Λυκοφως των Ειδωλων.

Η ταση του Νιτσε σαν λογοτεχνη ειναι να απλοποιησει την συνταξη μιας γλωσσας συχνα γοτθικης στην αμορφια της. Να ελαττωσει τον αριθμο των λεξεων, να συμπικνωσει, να μικρυνει τις προτασεις ετσι που να μην μενει καμια που να μην μπορει να διαβαστει με μια και μονη αναπνοη. Να εφευρει μεταφορες ταυτοχρονα δραματικες και φανερες στο νοημα τους.

Το αποτελεσμα αναδικνυει τον Νιτσε στο μεγαλυτερο στυλιστα του γερμανικου πεζου λογου και ενας απο τους ελαχιστους εκεινους των οποιων οι σελιδες μπορουν να αντεξουν σε μια συγκριση με τις σελιδες των μεγαλων Ρωμαιων λογοτεχνων. Η οργη δεν τον κανει φλυαρο, τον κανει γρηγορο, συμπαγη, συντομο και αφοριστικο. Στον Αντιχριστο αναφερει: «Ηθελα να πω σε δεκα προτασεις αυτο που ολοι οι αλλοι λενε σε ενα βιβλιο – αυτο που ολοι οι αλλοι ΔΕ λενε σε ενα βιβλιο».

Στο Λυκοφως των Ειδωλων επαναλαμβανει με ασυγκριτη οικονομια τα περισσοτερα απο τα θεματα των προηγουμενων βιβλιων του. Στον Αντιχριστο συγκεντρωνει τις σκορπιες σκεψεις του γυρω απο τη χριστιανικη θρησκεια και ηθικη και τις κατατασει σε ενα και μονο πολεμικο δοκιμιο στη διαυγη αμεσοτητα του οποιου κανενα ειδος συμβιβασμου δεν επιτρεπεται να διεισδυσει.

Παρολη την χειρουργικη του αμεσοτητα ομως δεν γινονται ολα οσα λεει ακαριαια αυτονοητα. Ο Νιτσε χρησιμοποιει φρασεις και νεολογισμους δικους του με τροπο που προυποθετει μια γνωριμια με τα προγενεστερα εργα του. Συναντα κανεις για παραδειγμα την εννοια «Διονυσιακο» που διατηρει αυστηρο νοημα στο Νιτσεικο συμπαν και δεν εχει καθολου το συνιθησμενο της περιεχομενο. Συναντα τη προταση : «Η θεληση για συστημα ειναι ελλειψη ακεραιοτητας» που φαινεται φραση ανακολουθη και απαιτει μια εμβριθεια για να γινει αντιληπτη.

Παρολο που ειναι αμεσος και συντομος λοιπον, δεν ειναι ποτε ευκολοπεμπτος και απλοικος. Αλλωστε η οδος προς την οποια κατανοηση οποιουδηποτε θεματος δεν ειναι ποτε ευκολη και απλη, απαιτει προσπαθεια και επιμονη. Ο Νιτσε το ειχε σκχολιασει αυτο λεγωντας : «Η αληθεια ειναι παντα απλη, λενε. Αυτο δεν ειναι ενα συνθετο ψεμα;«.

Τι καλυτερος τροπος για να κλεισουμε αυτο το μικρο αφιερωμα στον Νιτσε απο το να θυμηθουμε τις πρωτες γραμμες με τις οποιες ανοιξε το προλογο του εργου του ο Αντιχριστος: «Το βιβλιο αυτο ανηκει στους πολυ λιγους. Ισως κανεις απο αυτους να μην ζει ακομη. Ισως να ειναι οι αναγωστες που καταλαβαινουν τον Ζαρατουστρα μου. Πως θα μπορουσα να περιορισω τον εαυτο μου σε αυτους που εχουν σημερα αυτια να ακουσουν; Μονο οι μερες μετα το αυριο ανηκουν σε μενα. Μερικοι γεννιουνταο προωρα!»

%ce%bd%ce%b9%cf%84%cf%83%ce%b53

Advertisements

~ από Epikss στο Σεπτεμβρίου 12, 2016.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s